{"id":1642,"date":"2026-06-23T23:33:20","date_gmt":"2026-06-23T21:33:20","guid":{"rendered":"https:\/\/transformeu.ue.poznan.pl\/?page_id=1642"},"modified":"2026-06-23T23:40:04","modified_gmt":"2026-06-23T21:40:04","slug":"mikroplastik-wielki-problem","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/transformeu.ue.poznan.pl\/?page_id=1642","title":{"rendered":"Mikroplastik \u2013 wielki problem"},"content":{"rendered":"\n
<\/div>
\n
\n

Wyk\u0142ad pt. \u201eMikroplastik \u2013 wielki problem\u201d, wyg\u0142oszony przez prof. Zenona Foltynowicza w dniu 23 pa\u017adziernika 2025 r. dotyczy\u0142 jednego z najbardziej powszechnych, a zarazem najtrudniejszych do ograniczenia zanieczyszcze\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. Jego celem by\u0142o pokazanie, \u017ce mikroplastik nie jest chwilow\u0105 mod\u0105 w debacie ekologicznej, lecz trwa\u0142ym skutkiem sposobu, w jaki produkujemy, u\u017cywamy i wyrzucamy tworzywa sztuczne. Profesor osadzi\u0142 temat w szerszym kontek\u015bcie historycznym: od dawna ludzie s\u0105 nara\u017ceni na py\u0142y i drobne cz\u0105stki obecne w \u015brodowisku. W XIX i XX wieku szczeg\u00f3lny niepok\u00f3j budzi\u0142y sadza, py\u0142 przemys\u0142owy, azbest i krzemionka; obecnie coraz wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 zwraca si\u0119 na mikroplastik i nanoplastik. Zasadnicze pytanie pozostaje podobne: jakie cz\u0105stki dostaj\u0105 si\u0119 do naszego organizmu i jakie mog\u0105 by\u0107 d\u0142ugoterminowe konsekwencje ekspozycji?<\/p>\n\n\n\n

Istotnym elementem wyst\u0105pienia by\u0142a historia tworzyw sztucznych. Plastik przez wiele dziesi\u0119cioleci uchodzi\u0142 za symbol nowoczesno\u015bci, post\u0119pu technologicznego i rozwi\u0105zanie problemu ograniczonych zasob\u00f3w naturalnych. Rozw\u00f3j materia\u0142\u00f3w polimerowych prowadzi\u0142 od modyfikowanych zwi\u0105zk\u00f3w naturalnych, takich jak kauczuk, nitroceluloza, celuloid czy galalit, po ca\u0142kowicie syntetyczne tworzywa: bakelit, polimery styrenowe, poliamidy, polietylen, polipropylen, poliw\u0119glany i kompozyty. Materia\u0142y te umo\u017cliwi\u0142y rozw\u00f3j przemys\u0142u, opakowa\u0144, tekstyli\u00f3w oraz licznych produkt\u00f3w codziennego u\u017cytku. Problem zacz\u0105\u0142 narasta\u0107 wraz z ich masowym stosowaniem, powstawaniem ogromnych ilo\u015bci odpad\u00f3w i rozpadem plastiku na coraz mniejsze fragmenty.
Mikroplastik najcz\u0119\u015bciej definiuje si\u0119 jako cz\u0105stki tworzyw sztucznych o rozmiarze do 5 mm, jednak profesor podkre\u015bli\u0142, \u017ce definicje zale\u017c\u0105 od cel\u00f3w regulacyjnych, monitoringu \u015brodowiska i metod badawczych. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cny jest rozmiar cz\u0105stek: im s\u0105 mniejsze, tym \u0142atwiej mog\u0105 przemieszcza\u0107 si\u0119 w \u015brodowisku i przenika\u0107 do organizm\u00f3w. Nanoplastiki, zwykle rozpatrywane jako cz\u0105stki o rozmiarach mniejszych ni\u017c 100 nm, stanowi\u0105 jeszcze wi\u0119ksze wyzwanie analityczne i zdrowotne. Wyk\u0142ad zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce przy utrzymaniu obecnych trend\u00f3w skala emisji mikroplastiku do \u015brodowiska b\u0119dzie nadal ros\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Om\u00f3wiono dwa podstawowe rodzaje mikroplastiku: pierwotny i wt\u00f3rny. Pierwotny jest wytwarzany celowo w niewielkim rozmiarze i wykorzystywany m.in. w kosmetykach, peelingach, brokatach czy jako granulat technologiczny. Wt\u00f3rny powstaje podczas rozpadu wi\u0119kszych przedmiot\u00f3w, takich jak opakowania, torby, w\u0142\u00f3kna odzie\u017cowe, elementy wyposa\u017cenia czy opony. Ten drugi jest szczeg\u00f3lnie trudny do kontrolowania, poniewa\u017c uwalnia si\u0119 rozproszenie, stale i podczas zwyk\u0142ego u\u017cytkowania produkt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Profesor ukaza\u0142 mikroplastik jako problem globalny. Jego obecno\u015b\u0107 stwierdza si\u0119 w wodach, glebie, powietrzu, opadach atmosferycznych, lodzie Arktyki, a nawet na Mount Evere\u015bcie. Cz\u0105stki s\u0105 pobierane przez organizmy wodne, mog\u0105 gromadzi\u0107 si\u0119 w \u0142a\u0144cuchach pokarmowych, a na ich powierzchni powstaje biofilm, nazywany \u201eplastisfer\u0105\u201d, kt\u00f3ry mo\u017ce stanowi\u0107 \u015brodowisko dla mikroorganizm\u00f3w. Mikroplastik zmienia tak\u017ce w\u0142a\u015bciwo\u015bci gleby i jej mikrobiom. W miastach istotnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami s\u0105 syntetyczne w\u0142\u00f3kna oraz py\u0142 powstaj\u0105cy podczas \u015bcierania opon i element\u00f3w uk\u0142adu hamulcowego.<\/p>\n\n\n\n

W\u0105tek zdrowotny zajmowa\u0142 w wyk\u0142adzie szczeg\u00f3lne miejsce. Mikroplastik i nanoplastik mog\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 na uk\u0142ad oddechowy oraz pokarmowy, wywo\u0142ywa\u0107 stany zapalne i zaburza\u0107 mikrobiot\u0119 jelitow\u0105. Omawiano r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 przenikania najmniejszych cz\u0105stek do krwiobiegu oraz ich transportu do r\u00f3\u017cnych narz\u0105d\u00f3w. Obawy dotycz\u0105 tak\u017ce obecno\u015bci mikroplastiku w \u0142o\u017cysku i j\u0105drach oraz potencjalnego wp\u0142ywu na p\u0142odno\u015b\u0107 i rozw\u00f3j p\u0142odu. Dodatkowe ryzyko wi\u0105\u017ce si\u0119 z przenoszeniem przez te cz\u0105stki toksycznych substancji, m.in. ftalan\u00f3w i bisfenolu A oraz ze stresem oksydacyjnym i zaburzeniami hormonalnymi.<\/p>\n\n\n\n

Do codziennych \u017ar\u00f3de\u0142 mikroplastiku nale\u017c\u0105 butelki PET, jednorazowe opakowania, odzie\u017c syntetyczna, farby, kosmetyki, detergenty oraz zu\u017cywaj\u0105ce si\u0119 opony. W przypadku PET cz\u0105stki uwalniaj\u0105 si\u0119 pod wp\u0142ywem promieniowania UV, temperatury, wilgoci, tlenu i \u015bcierania mechanicznego. Z tekstyli\u00f3w podczas prania i suszenia odrywaj\u0105 si\u0119 mikrow\u0142\u00f3kna, a py\u0142 opon zawiera r\u00f3wnie\u017c dodatki chemiczne, kt\u00f3re mog\u0105 trafia\u0107 do w\u00f3d i powietrza.
W zako\u0144czeniu mikroplastik zestawiono z DDT i azbestem: substancjami dawniej kojarzonymi z post\u0119pem, kt\u00f3rych negatywne skutki ujawnia\u0142y si\u0119 stopniowo. Wyk\u0142ad nie proponowa\u0142 prostych rozwi\u0105za\u0144, lecz zach\u0119ca\u0142 do \u015bwiadomego ograniczania plastiku jednorazowego, w\u0142a\u015bciwej segregacji odpad\u00f3w, edukacji, wspierania regulacji i poszukiwania rozs\u0105dnych alternatyw. Najwa\u017cniejsza metafora podsumowuj\u0105ca wyst\u0105pienie brzmia\u0142a: mikroplastik jest \u201ekurzem cywilizacji\u201d \u2013 obecnym niemal wsz\u0119dzie, ale mo\u017cliwym do ograniczania dzi\u0119ki odpowiedzialnym decyzjom spo\u0142ecznym i indywidualnym.<\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Galeria<\/h3>\n\n\n\n
\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Galeria<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"class_list":["post-1642","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/transformeu.ue.poznan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/transformeu.ue.poznan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/transformeu.ue.poznan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/transformeu.ue.poznan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/transformeu.ue.poznan.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1642"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/transformeu.ue.poznan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1642\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1652,"href":"https:\/\/transformeu.ue.poznan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1642\/revisions\/1652"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/transformeu.ue.poznan.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}